Archiwum projektów

Społeczności późnomezolityczne i wczesnoneolityczne Pomorza Środkowego

Informacje o projekcie

Tytuł projektu:  Społeczności późnomezolityczne i wczesnoneolityczne Pomorza Środkowego

Kierownik projektu: dr hab. Jacek Kabaciński, prof. nadzw. IAE PAN, prof. dr hab. Thomas Terberger

Jednostka prowadząca projekt: IAE PAN, obecnie w ramach Zespołu A.2. „Wczesne etapy cywilizacji człowieka na Niżu Europejskim”
Źródło finansowania projektu:

  • w latach 2003-2005 Poznańskie Towarzystwo Prehistoryczne, Uniwersytet w Greiswaldzie
  • w latach 2005-2008 grant MNiSW nr 1 H01H 013 29 pt. "Kultura Ertebolle na Pomorzu Środkowym - chronologia, osadnictwo i relacje z kulturami wczesnego i środkowego neolitu Niżu Polskiego" (Kierownik - J.Kabaciński)
  • w latach 2009-2010 grant DFG nr TE 259/4-1 pt. „Der steinzeitliche Fundplatz Dąbki bei Darłowo, Polen - Landschaftsveränderung und Innovationen im Küstengebiet zwischen Oder und Weichsel ca. 5000 bis 3500 v.Chr.“ (Kierownik T.Terberger)
  • w roku 2012 Uniwersytet w Greifswaldzie, IAE PAN
  • w latach 2012-2014 grant NCN nr 2011/03/B/HS3/04623 pt. "Neolityzacja Pomorza Środkowego - geneza i rozwój kultury pucharów lejkowatych strefy południowego Bałtyku, w końcu V i w pierwszej połowie IV tys. p.n.e." (Kierownik - A. Czekaj-Zastawny).

 

Wykonawcy

Jednostki zaangażowane w projekt:

  •     Nazwa jednostki: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Zakres obowiązków: wspomaganie organizacyjne i finansowe
  •     Nazwa jednostki: Uniwersytet w Greifswaldzie, Zakres obowiązków: wspomaganie organizacyjne i finansowe
  •     Nazwa jednostki: Poznańskie Towarzystwo Prehistoryczne, Zakres obowiązków: wspomaganie organizacyjne i finansowe
  •     Nazwa jednostki:  Muzeum w Koszalinie, Zakres obowiązków: wspomaganie organizacyjne

Osoby zaangażowane w projekt:

    dr hab. Jacek Kabaciński

    Zakres obowiązków: współkierowanie projektem, planowanie strategiczne, kierowanie badaniami archeologicznymi, pozyskiwanie funduszy na badania

  prof. dr Thomas Terberger

    Zakres obowiązków: współkierowanie projektem, planowanie strategiczne, kierowanie badaniami archeologicznymi, pozyskiwanie funduszy na badania


Poniżej w porządku alfabetycznym:

  •   dr Agnieszka Czekaj-Zastawny
  •     Zakres obowiązków: analiza ceramiki importowanej i lokalnej ceramiki neolitycznej, prowadzenie badań wykopaliskowych, pozyskiwanie funduszy na badania

  •     Imię: dr Eva David
  •     Zakres obowiązków: analiza technologiczna narzędzi z poroża i kości

  •     Imię: dr Dietrich Heinrich
  •     Zakres obowiązków: analiza szczątków fauny
       
  •     Imię: prof. dr Karl-Uve Heusner
  •     Zakres obowiązków: analizy dendrologiczne
       
  •     Imię: mgr Jolanta Ilkiewicz
  •     Zakres obowiązków: prowadzenie badań wykopaliskowych, konsultacje znalezisk archeologicznych

  •     Imię: prof. dr Arie J. Kalis
  •     Zakres obowiązków: analizy palinologiczne

  •     Imię: mgr Andreas Kotula
  •     Zakres obowiązków: analiza ceramiki późnomezolitycznej (ostrodennej), analiza GIS
       
  •     Imię: prof. dr. Reinchard  Lampe
  •     Zakres obowiązków: analizy geologiczne i geomorfologiczne rejonu stanowiska

  •     Imię: prof. dr hab. Maria Lityńska-Zając
  •     Zakres obowiązków: analiza paleobotaniczna wybranych zabytków z drewna

  •     Imię: prof. dr hab. Daniel Makowiecki
  •     Zakres obowiązków: analiza szczątków ryb
       
  •     Imię: dr Jutta Meurers-Balke
  •     Zakres obowiązków: analiza palinologiczna

  •     Imię: dr Elena A.  Nikulina
  •     Zakres obowiązków: analiza zwierzęcego DNA
       
  •     Imię: prof. dr hab. Romuald Schild
  •     Zakres obowiązków: geomorfologia stanowisk w Dąbkach
       
  •     Imię: Dr Urlich Schmölcke
  •     Zakres obowiązków: analiza szczątków fauny

  •     Imię: dr Iwona Sobkowiak-Tabaka
  •     Zakres obowiązków: analiza materiałów krzemiennych

  •     Imię: dr Małgorzata Winiarska-Kabacińska
  •     Zakres obowiązków: analiza traseologiczna i funkcjonalna wytworów krzemiennych

  •     Imię: mgr Mirosława Zabilska
  •     Zakres obowiązków: analiza szczątków ryb

Charakterystyka

Cel główny projektu:

Podstawowym celem projektu jest wieloaspektowe rozpoznanie osadnictwa późnomezolitycznego i wczesnoneolitycznego rejestrowanego w rejonie Dąbek i umieszczenie go w kontekście przemian kulturowych Vi IV tysiąclecia BC strefy pobrzeży zachodniego i  południowego Bałtyku.

Cele szczegółowe projektu:

  • Charakterystyka zasadniczych elementów osadnictwa mezolitycznego i wczesnoneolitycznego na stanowiskach w Dąbkach, w tym szczególnie:
    (a) identyfikacja i rozpoznanie form zabudowy osad mezolitycznych i wczesno-neolitycznych oraz identyfikacja funkcjonalna obiektów wziemnych
    (b) charakterystyka podstawowych elementów wytwórczości rejestrowanych na stanowiskach, tj. inwentarze krzemienne, ceramiczne, kamienne, zbiory narzędzi wykonanych z poroża, rogu, kości, drewna oraz wyrobów z bursztynu
  • Rekonstrukcja podstaw utrzymania społeczności późnomezolitycznych i wczesnomezolitycznych, prowadzona w oparciu o szczegółowe studia pozostałości organicznych
  • Rekonstrukcja przemian środowiska naturalnego na samych stanowiskach jak i w szerszym rejonie ich występowania
  • Określenie chronologii rejestrowanego w rejonie Dąbek osadnictwa mezolitycznego i neolitycznego
  • Umiejscowienie osadnictwa z Dąbek i określenie jego roli w ramach przemian kulturowych obserwowanych w V i VI tys. BC na obszarze strefy południowego Bałtyku, i szerzej, wokół wybrzeży Bałtyku i Niżu środkowo-europejskiego

Działania prowadzące do osiągnięcia celów:
Dla realizacji zasadniczych celów projektu począwszy od 2003 roku prowadzone są wieloaspektowe, interdyscyplinarne badania archeologiczne i paleośrodowiskowe, w których zaangażowanych jest w chwili obecnej 20 uczonych z 5 krajów europejskich. Obejmują one zarówno badania wykopaliskowe na obszarach występowania osad późnomezolitycznych i wczesnoneolitycznych (Dąbki 9 i 10) jak i w obrębie zatorfionych obszarów śmietniskowych oraz cały szereg zróżnicowanych analiz specjalistycznych, dotyczących samych zabytków pozyskiwanych w trakcie badań wykopaliskowych, kontekstu ich występowania, chronologii względnej i bezwzględnej oraz środowiskowych uwarunkowań osadnictwa. W kontekście zarejestrowania na obu stanowiskach inicjalnej i wczesnej fazy rozwoju kultury pucharów lejkowatych, w  2011 roku podjęto również badania cmentarzyska kultury pucharów lejkowatych w Borkowie.

Rezultaty:
 Do podstawowych osiągnięć dotychczasowych badań zaliczyć można:

  • Rozpoznanie podstawowych elementów osadnictwa obecnych na stanowiskach Dąbki 9 i Dąbki 10
  • Ustalenie głównych faz osadniczych obecnych na stanowiskach oraz określenie ich wieku
  • Wstępne rozpoznanie chronologii i charakteru kontaktów między społecznościami późnomezolitycznymi z Dąbek a niżowymi ugrupowaniami neolitycznymi o genezie naddunajskiej.
  • Rekonstrukcję środowiska przyrodniczego obszaru występowania stanowisk

Planowane rezultaty:
Przyszłe prace zmierzać będą do:

  • Uściślenia początku i końca osadnictwa na stanowiskach w Dąbkach
  • Możliwie szczegółowego odtworzenia procesu przemian kulturowych zachodzących u schyłku V tysiąclecia, które doprowadziły do powstania na tym obszarze kultury pucharów lejkowatych
  • Charakterystyki procesu transformacji późnych społeczności mezolitycznych w kulturę pucharów lejkowatych, w tym zwłaszcza jego źródłowego udokumentowania oraz odniesienia do północno-, zachodnio- i środkowo-europejskich prowincji kultury pucharów lejkowatych
  • Pełnego zadokumentowania pozostałości osadniczych w strefie występowania osad wraz z wydzieleniem i charakterystyką stref funkcjonalnych osad
  • Pełniejszego rozpoznania osadnictwa KPL w regionie, w tym uściślenia chronologii osad i cmentarzysk megalitycznych.

Publikacje

  • Jacek Kabaciński
    2001 The Mesolithic-Neolithic transition in the southern Baltic Coastlands (w:) Fontes Archaeologici Posnanienses 39, s. 129-161.
  • Jacek Kabaciński, Thomas Terberger, Jolanta Ilkiewicz
    2007 Archeologiczne badania późnomezolitycznego osadnictwa w Dąbkach, (w:) W.Rączkowski, J. Sroka (red.) Historia i kultura Ziemi Sławieńskiej, t. VI, Gmina Darłowo, s. 47-55.
  • Jacek Kabaciński, Włodzimierz Rączkowski
    2007 Zagrożenia dla dziedzictwa archeologicznego w gminie Darłowo (w:) W.Rączkowski, J. Sroka (red.) Historia i kultura Ziemi Sławieńskiej, t. VI, Gmina Darłowo, s. 341-355.
  • Jacek Kabaciński, Dietrich Heinrich, Thomas Terberger
    2009 Dąbki revisited - new evidence on the question of earliest cattle use in Pomerania (w:) S. McCartan, R.Schulting, G. Warren, P. Woodman (reds) Mesolithic Horizons, s. 548-555, Oxbow Books.  
  • Jacek Kabaciński, Thomas Terberger
    2009 From Late Hunter-fishers to Early Farmers on the Pomeranian Coast. New research at Dąbki 9, Koszalin District, (w:) J. M. Burdukiewicz, K. Cyrek, P. Dyczek, K. Szymczak (reds) Understanding the Past. Papers offered toStefan K. Kozłowski, Warszawa, s. 165-184.
  • Thomas Terberger, Sönke Hartz, Jacek Kabaciński
    2009 Late hunter-gatherer and early farmer contacts in the southern Baltic - a discussion, (w:) H.Glørstad, Ch. Prescott (reds), Neolithisation as if History Mattered,
  • Uddevalla, Bricoleur Press,s. 257-298.
    Jacek Kabaciński, Jolanta Ilkiewicz, Andreas Kotula, Thomas Terberger
    2010 Vom Hecht zum Haustier - die letzten Küstenjäger zwischen Oder und Weichsel, Archäeologie in Deutschland 2010 (2), s. 58-59.
  • Thomas Terberger, Jacek Kabaciński
    2010 The Neolithisation of Pomerania - a Critical Review, (w:) D.Gronenborn, J.Petrasch (reds.) The Spread of the Neolithic to Central Europe, Mainz, s. 375-405.
  • Jacek Kabaciński
    2010 Wytwórcy toporów sprzed 10 tysięcy lat. Badania stanowiska z początków holocenu w Krzyżu Wielkopolskim; www.archeolog.pl/pl1/teksty35/
  • Jacek Kabaciński, Thomas Terberger
    2010 Ostatni łowcy-zbieracze na wybrzeżu południowego Bałtyku - badania archeologiczne w Dąbkach; www.archeolog.pl/pl1/teksty36/
  • Agnieszka Czekaj-Zastawny, Jacek Kabaciński, Thomas Terberger
    2011 Long distance exchange in the Central European Neolithic: Hungary to the Baltic, Antiquity, 85 (2011), s. 43-58.
  • Jacek Kabaciński, Thomas Terberger
    2011 Pots and pikes at Dąbki 9, Koszalin district (Poland) - the early pottery on the Pomeranian coast (w:) S.Hartz, F. Luth, T.Terberger (ed.) Early Pottery in the Baltic-Dating, Origin and Social Context, Bericht der Römisch-Germanischen Kommission Vol. 89 (2008), s. 361-392.
  • Jacek Kabaciński, Danuta Król, Thomas Terberger
    2011 Early Pottery from the Coastal Site Rzucewo, Gulf of Gdańsk (Poland), (w:) S.Hartz, F. Luth, T.Terberger (ed.) Early Pottery in the Baltic-Dating, Origin and Social Context, Bericht der Römisch-Germanischen Kommission Vol. 89 (2008), s. 393-407.
  • Agnieszka Czekaj-Zastawny, Jacek Kabaciński, Thomas Terberger
    2011Cultural Relations Between the Great Hungarian Plain and the Southern Baltic Coast. Imports From the Bodrogkeresztúr Culture on the Site Dąbki 9 (Middle Pomerania), Sprawozdania Archeologiczne 63, s. 55-87.
  • Agnieszka Czekaj-Zastawny, Jacek Kabaciński, Thomas Terberger
    2011 Relacje łowiecko-zbierackich społeczności z Dąbek z kulturami neolitycznymi Europy Środkowej (w:) U.Stankiewicz, A. Wawrusiewicz (red.) Na rubieży kultur. Badania nad okresem neolitu i wczesną epoką brązu, Białystok, s. 161-174.
  • Iwona Sobkowiak-Tabaka
    2011 Późnomezolityczne i wczesnoneolityczne osadnictwo na stanowisku nr 9 w Dąbkach w  świetle wytwórczości krzemieniarskiej, (w:) M.Fudziński, H.Paner (reds.) XVII Sesja Pomorzoznawcza, t. 1., Od epoki kamienia do wczesnego średniowiecza, Gdańsk 2011, s. 23-48.
  • A. Czekaj-Zastawny, J. Kabaciński, A. Kotula und T. Terberger
    2012 Der steinzeitliche Fundplatz Dąbki, Pommern, und seine überregionalen Beziehungen. Münster, w druku.

 

Home Archiwum projektów Społeczności późnomezolityczne i wczesnoneolityczne Pomorza Środkowego