OŚRODKI


Instytut Historii Kultury Materialnej PAN powołano do życia 19 listopada 1953 roku. Stanowisko dyrektora objął prof. Kazimierz Majewski (1953-54), a następnie - prof. Witold Hensel, który pełnił tę funkcję do roku 1989. W 1992 roku placówka przyjęła obecną nazwę Instytutu Archeologii i Etnologii PAN.

Instytut jest jedynym ośrodkiem w Polsce, który gromadzi badaczy reprezentujących rozmaite, uprzednio uprawiane niezależnie od siebie dyscypliny naukowe. Najważniejsze z nich to archeologia pradziejowa i średniowieczna ziem polskich, archeologia antyczna i archeologia powszechna, etnografia, etnologia i antropologia, historia kultury materialnej średniowiecza i czasów nowożytnych.
Program naukowy zakłada integrację dyscyplin z zakresu wiedzy o dziejach i społeczeństwie, z zaangażowaniem archeologiczno-historyczno-kulturowej metody działań. Służy to zachowaniu i wzbogaceniu spuścizny narodowej, poprzez opis i interpretację zabytków oraz pozyskiwanie nowych źródeł archeologicznych i etnograficznych.
Jednym z wiodących kierunków badań są studia nad zmianami społeczności ludzkich w ścisłym związku z otaczającym je środowiskiem.

IAE jest jedną z nielicznych instytucji, która ma możliwości prowadzenia studiów naukowych na szeroką skalę. Ogromny zasób dokumentacji i materiałów wykopaliskowych oraz wyspecjalizowane zaplecze laboratoryjne stanowią solidną bazę do badań archeologicznych, etnologicznych i historycznych. Wszelkie te udogodnienia Instytut udostępnia także badaczom uniwersyteckim, muzealnikom i pracownikom służb konserwatorskich, również z zagranicy. Korzystają z nich studenci i doktoranci. W organizowanych przezIAE konferencjach naukowych uczestniczą przedstawiciele różnych dyscyplin i instytucji.


vbnv


W 2011 r. realizowano 24 umowy o współpracy podpisane przez PAN lub przez IAE PAN z partnerami zagranicznymi z 14 krajów Azji i Europy. Dzięki nim możliwa jest m.in. kontynuacja badań dotyczących oddziaływań międzykulturowych (na różnych obszarach i w różnych okresach dziejów). Prowadzone są badania porównawcze obejmujące przede wszystkim wybrane regiony Europy Środkowej i Bałkanów. Efektem wspólnych prac jest także wypracowywanie nowych metod badawczych, dotyczących starożytnego i średniowiecznego szklarstwa i garncarstwa (współpraca polsko-francuska; polsko-hiszpańska i polsko-słowacka) lub wspólne badania terenowe w Polsce, Niemczech, Czarnogórze i Grecji. Efekty współpracy widoczne są w publikacjach oraz wystąpieniach na międzynarodowych konferencjach.

Zakres sformalizowanej współpracy naukowej jest jednak niewystarczający, by zapewnić realizację wszystkich tych zadań planowych pracowników IAE PAN, które wymagają kontaktów z ośrodkami zagranicznymi. Dlatego Instytut prowadzi politykę wspierania finansowego wyjazdów za granicę. Instytucje, z którymi współpracują pracownicy IAE PAN to m.in. Aarhus University w Danii; American School of Classical Studies at Athens; British School at Athens; Instytut Etnologii Czeskiej Akademii Nauk; Instytut Etnologii Słowackiej Akademii Nauk; KD Ephorate of Antiquities for East Crete; Institute for the Aegean Prehistory, Philadelphia; Ludwig-Maksimilians-Universität München, Insitut für Klassische Archäologie; Instytut Sztuki, Folkloru i Etnologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy im. M.T. Rylskiego w Kijowie; Naturhistorisches Museum w Wiedniu; Österreichisches Staatsarchiv, Wiedeń; Service public de Wallonie ; John Cabot University w Rzymie; Universität zu Köln, Institut für Ur- und Frühgeschichte; Univerzita Karlova w Pradze, Wydział Historyczny, Universidad de Cantabria Santander; Universita’ degli Studi di Venezia.

Wszelkie wyjazdy badawcze służą realizacji tematów znajdujących się bezpośrednio w planach Instytutu, lub planowaniu nowych zadań. Dają one możliwość przeprowadzenie wysoce specjalistycznych analiz, prowadzenia terenowych badań archeologicznych lub etnologicznych, wymianę literatury fachowej i doświadczeń badawczych, przeprowadzania kwerend bibliotecznych i archiwalnych, przygotowania wspólnych publikacji, kontaktu z niedostępnym w Polsce piśmiennictwem, kolekcjami muzealnymi, zespołami map, katalogów i inwentarzy, wymiany doświadczeń, jak też zapoznania się z nowoczesnymi systemami ochrony zabytków archeologicznych, technikami badań i opracowywania pozyskanych źródeł oraz sposobów wprowadzania nowych metod badawczych. Niezbędnym elementem współczesnych badań humanistycznych jest sięganie po materiał porównawczy, pozwalający należycie sytuować własne badania jak też poszerzać kwestionariusz pytań lub korzystać z najnowszych osiągnięć metodologicznych. Każdy wyjazd sprzyja też promocji rodzimej nauki. Jest znakomitą okazją do prezentacji osiągnięć badaczy za granicą i nawiązania kontaktów, które mogą zaowocować kolejnymi umowami i wspólnymi badaniami. O uznaniu dla dorobku wielu osób pracujących w Instytucie świadczy m.in. ich udział w komitetach organizacyjnych międzynarodowych kongresów i konferencji, w zagranicznych stowarzyszeniach i instytucjach, jak też w międzynarodowych projektach badawczych.