Ośrodek Badań nad Dawnymi Technologiami / Zespoły

Zespół F.2

Historia włókiennictwa i stroju

Kierownik Zespołu: 
prof. dr hab. Jerzy Maik

Działalność

Główny Cel badawczy

Badania nad włókiennictwem w Polsce średniowiecznej i nowożytnej

Osiągnięte rezultaty

Przed powołaniem zespołu, w Ośrodku Łódzkim dawnym włókiennictwem zajmował się głównie J. Maik, do którego dołączyli: A. Rybarczyk i Ł. Antosik. J. Maik zajmował się włókiennictwem w okresie rzymskim i w średniowieczu, głównie na Pomorzu (patrz: Publikacje). A. Rybarczyk zajęła się strojem średniowiecznym, natomiast zainteresowania Ł. Antosika skupiły się na średniowiecznym włókiennictwie.

Planowane badania

Zespół zajmuje się szeroko rozumianym włókiennictwem w średniowiecznej i nowożytnej Polsce. W ramach umowy między Instytutem Archeologii i Etnologii PAN oraz Instytutem Architektury Tekstyliów Politechniki Łódzkiej prowadzone są wspólne badania archeologicznych tkanin. Wykorzystywane są przy tym najnowsze metody stosowane we współczesnym włókiennictwie, a wynikiem są m.in. komputerowe wizualizacje tkanin 3D.

Realizowane są dwa zadania:

  1. Tekstylia w uzbrojeniu wojsk polskich i krzyżackich w XIV i XV w. (J. Maik, Ł. Antosik oraz W. Świętosławski z zespołu historii uzbrojenia);
  2. Odzież i akcesoria stroju w średniowiecznym Elblągu (A. Rybarczyk).

Planujemy, że zespół zająłby się w dalszej perspektywie dwoma podstawowymi tematami:

  1. Tkaniny w zamożnym domu mieszczańskim w XVII i XVIII w.
  2. Teoria i praktyka w nowożytnym włókiennictwie - konfrontacja XVIII-wiecznych podręczników włókienniczych i tkanin wykopaliskowych.

Publikacje

Jerzy Maik

  • Tkaniny z okresu rzymskiego z terenu Polski, „Pomorania Antiqua”, t. 7, Gdańsk 1977, s. 77-145.
  • Tkaniny wykopaliskowe z cmentarzyska w Gronowie, woj. koszalińskie, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. 22, Szczecin 1976 (1979), s. 111-121.
  • wsp. z J. Gulą, Zaopatrzenie zamku w Rawie Mazowieckiej w wyroby włókiennicze w końcu XIV i w XV w., „Archeologia Polski”, t. 24, Warszawa 1980, z. 2, s. 381-411.
  • Zastosowanie tkanin w odzieży ludności kultury wielbarskiej, [w:] Problemy kultury wielbarskiej, Słupsk 1981, s. 217-233.
  • Zum Untersuchungsstand der mittelalterlichen Textilkunde in Polen, [w:] Textilsymposium Neumünster, Archäologische Textilfunde, red. L. Bender Jørgensen, K. Tidow, Neumünster 1982, s. 209-222.
  • Problem pochodzenia wczesnośredniowiecznych tkanin wełnianych w południowej części basenu bałtyckiego, [w:] Tezisy dokladov polskoj delegacji na V Meżdunarodnom Kongresse Slavanskoj Archeologii, Warszawa 1985, s. 104-115; powtórnie wydrukowany w: Trudy meżdunarodnogo Kongressa Archeologov - Slavistov, Kiev 19-25.09.1985, t. 2, Kiev 1988, s. 98-104.
  • Das Vorkommen des sogenannten römischen Schafes in Pommern, „Fasciculi Archaeologiae Historicae”, fasc. 1, Łódź 1986, s. 55-64.
  • Wyroby włókiennicze na Pomorzu z okresu rzymskiego i ze średniowiecza, Acta Archaeologica Lodziensia, nr 34, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1988, ss. 206.
  • Frühmittelalterlichen Textilwaren in Wolin, [w:] Archaeological Textiles, Report from the 2nd NESAT-Symposium, 1-4.05.1984, red. L. Bender Jørgensen, B. Magnus, E. Munksgaard,  „Arkeologiske Skrifter”, 2, København 1988, s. 162-187.
  • Wczesnośredniowieczne wyroby włókiennicze w Wolinie, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. 32, Szczecin 1986 (1990), s. 155-180.
  • Medieval English and Flemish textiles found in Gdańsk, [w:] “Textiles in Northern Archaeology”, NESAT III: Textile Symposium in York, 6-9 May 1987, red. P. Walton, J. -P. Wild, London 1990, s. 119-130.
  • Tekstylia wczesnośredniowieczne z wykopalisk w Opolu, Warszawa-Łódź 1991, ss. 128.
  • Polnische Versuche der Webstuhlrekonstruktion, [w:] “Experimentelle Archäologie, Bilanz 1991”, Archäologische Mitteilungen aus Nordwestdeutschland,  z. 6, 1991, s. 347-351.
  • Frühmittelalterliche Noppengewebe aus Opole in Schlesien, [w:] Archaeological Textiles in Northern Archaeology, Report from the 4th NESAT Symposium 1.-5. May 1990 in Copenhagen, red. L. Bender Jørgensen, E. Munksgaard,  „Tidens Tand”, nr 5, Copenhagen 1992, s. 105-116.
  • Baumwollgewebe in mittelalterlichen Polen, [w:] A Conference on Medieval Archaeology in Europe, 21st-24th September 1992 at the University of York, vol. 5, Exchange and Trade, York 1992, s. 31-42.
  • The New Textile Finds from Palmyra, „Archaeological Textile News”, nr 18 -19, Trondheim, November 1994, s. 11-13.
  • Untersuchungen an mittelalterlichen und frühneuzeitlichen Textilfunden aus Ausgrabungen in Elbląg (Elbing), [w:] “Textilsymposium Neumünster, Archäologische Textilfunde-Archaeological Textiles, 4.-7.05.1993.”, red. G. Jaaks, K. Tidow, Neumünster 1994, s. 213-227.
  • Słowiańskie tkaniny w lokacyjnym Kołobrzegu, [w:] Archeologia średniowiecznego Kołobrzegu, red. M. Rębkowski, t. 1, Kołobrzeg 1996, s. 299-330.
  • Sukiennictwo elbląskie w średniowieczu, Acta Archaeologica Lodziensia, nr 41, Łódź 1997, ss. 125.
  • Skuddenwolle in den archäologischen Textilien aus Elbląg (Elbing), [w:] “Experimentelle Archäologie, Bilanz 1996”, Archäologische Mitteilungen aus Nordwestdeutschland, z. 18, 1997, s. 131-140.
  • Sploty jedwabnych tkanin wykopaliskowych znalezionych w Polsce, [w:] Archeologia i starożytnicy. Studia dedykowane Profesorowi Andrzejowi Abramowiczowi w 70 rocznicę urodzin, Łódź 1997, s. 173-184.
  • Tekstylia, [w:] Archeologia średniowiecznego Kołobrzegu, red. M. Rębkowski, t. 2., Kołobrzeg 1997, s. 221-228.
  • Wstępne wyniki badań średniowiecznych i nowożytnych tekstyliów z wykopalisk w Elblągu, „Archaeologia Elbingensis”, vol. 2, Elbląg-Gdańsk 1997, s. 155-170.
  • Westeuropäische Wollgewebe im mittelelterlichen Elbląg (Elbing), [w:] Textiles in European Archaeology, Report from the 6th NESAT Symposium, 7-11th May 1996 in Borås, red. L. Bender Jørgensen, Ch. Rinaldo, Gotarc Series A, Vol. 1, Götebeorg 1998, s. 215-231.
  • Sukiennicy elbląscy w XIV i XV w., „Archaeologia Historica Polona”, t. 7, Toruń 1998 r. s. 197-212.
  • Wyroby tkackie i powroźnicze, [w:] Archeologia średniowiecznego Kołobrzegu”, t. 3, Kołobrzeg 1998, s. 271-276.
  • Tkaniny, [w:] Ze studiów nad życiem codziennym w średniowiecznym mieście. Parcele przy ulicy Więziennej 10-11 we Wrocławiu, red. C. Buśko, J. Piekalski, Wrocław 1999, s. 61-66.
  • Wyroby tekstylne, [w:] Archeologia średniowiecznego Kołobrzegu, t. 4, Kołobrzeg 1999, s.261-269.
  • Średniowieczne krosno tkackie w Europie północnej, [w:] „Archaeologia et historia”, Łódź 2000, s. 253-264.
  • The Shroud of Turin as a Historical Textile, „Fasciculi Archaeologiae Historicae”, fasc. XII, Łódź 1999 (2000), s. 47-49.
  • Sukiennictwo kołobrzeskie w średniowieczu, [w:] „Salsa Cholbergensis. Kołobrzeg w średniowieczu”, red. L. Leciejewicz, M. Rębkowski, Kołobrzeg 2000, s. 233-242.
  • Wyniki analiz włókienniczych tkanin z okresu rzymskiego z Elbląga, [w:] Antiquitates Prusiae. Studia z archeologii dawnych ziem pruskich, red. J. Kolendo, W. Nowakowski, Warszawa 2000, s. 162-163.
  • Recent textile finds of the Roman period in Poland, [w:] “The roman textile industry and its influence. A Birthday Tribute to John Peter Wild”, red. P. Walton Rogeres, L. Bender Jørgensen, A. Rast-Eicher, Oxford 2001, s. 105-112.
  • Ergebnisse der Textilienuntersuchungen, [w:] Krystyna Hahuła, Ryszard Wołągiewicz, Grzybnica. Ein Gräberfeld mit Steinkreisen der Wielbark-Kultur in Pommern, red. Wojciech Nowakowski, Monumenta Archaeologiae Barbarica, t. VIII, Warszawa-Koszalin 2001, s. 76-78.
  • Wełna tkanin wykopaliskowych jako źródło do badań ras owiec, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, R. XLIX, 2001, nr 4 s. 311-326.
  • Resztki worka znalezione w kramie na rynku w Bytomiu, [w:] A. Andrzejewska, Badania archeologiczne Rynku w Bytomiu w 1997 i 1998 r., „Łódzkie Sprawozdania Archeologiczne”, t. VII, 2001, s. 415, 421.
  • Początki sukiennictwa śląskiego [w:] Civitas et villa. Miasto i wieś w średniowiecznej Europie środkowej, Wrocław-Praha 2002, s. 457-462.
  • Anfänge des Textilgewerbes in frühmittelalterlichen Polen, [w:] Textilien aus Archäologie und Geschichte. Festschrift für Klaus Tidow, red. L. Bender Jørgensen, J. Banck-Burgess, A. Rast-Eicher, Neumünster 2003, s. 63-71.
  • Średniowieczne jedwabie z wykopalisk w Elblągu, [w:] Archeologia et historia urbana, Elbląg 2004, red.: R. Czaja, G. Nawrolska, M. Rębkowski, J. Tandecki, s. 509-515.
  • Sheep wools  the textiles of the Wielbark culture, [w:] Purpureae vestes. Actas del I Symposium Internacional sobre Textiles y Tintes del Mediterráneo en épocha romana (Ibiza, 8 al 1o de noviembre, 2002), red. C. Alfaro, J. P. Wild, B. Costa, Valéncia 2004, s. 39-46.
  • wsp. z M. K. Kocińską, Średniowieczne i nowożytne plomby tekstylne z wykopalisk w Gdańsku, “Acta Archaeologica Lodziensia”, nr 50/2, Łódź 2004, ss. 72.
  • wsp. z M. Biesagą, M. Dontenem, A. Wach, Zastosowanie chromatografii cieczowej w badaniach barwników tkanin zabytkowych, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, R. 52,  nr 3, 2004, s. 331-339.
  • Stand und Notwendigkeit der Forschungen über die mittelalterliche Wollweberei auf dem südlichen Ostseegebiet, [w:] Northern Archaeological Textiles, NESAT VII, Textile Symposium in Edinburgh, 5th - 7th May 1999, ed. F. Pritchard, J.-P. Wild, Oxford 2005, s. 84-92.
  • Wyroby włókiennicze z cmentarzyska z okresu rzymskiego w Ulkowach koło Pruszcza Gdańskiego, [w:] M. Tuszyńska, Ulkowy. Cmentarzysko kultury wielbarskiej na Pomorzu Gdańskim (Badania na trasie autostrady A1 Gdańsk - Toruń). Z analizami specjalistycznymi Jerzego Maika i Franciszka Rożnowskiego, Gdańsk 2005, s. 99-118.
  • Wsp. z M. Cybulską i T. Florczakiem, Archaeological Textiles - Analysis, Identification and Reconstruction, [w:] 5th World Textile Conference AUTEX 2005, 27-29.06.2005, Portorož, Slovenia, Proceedings, Book 2, Maribor 2005, s. 878-883. ISBN 86-435-0709-1.
  • Wsp. z M. Cybulską i T. Florczakiem, Methods of Identification and Reconstruction of Textiles in Special Applications, [w:] Technical Textiles from Fiber to Composites, May 25-27, 2005, St. Gallen, Switzerland, St. Gallen 2005, s. 131.
  • Tkaniny z grobu książęcego w Leśnie, [w:] Brusy i okolice w pradziejach na tle porównawczym, red. H. Rząska, K. Walenta, Brusy 2005, s. 98-112.
  • Wsp. z M. Biesagą, A. Wach, M. Dontenem, K. Pyrzyńską, Acidic Hydrolysis and Extraction of Natural Dyes Present in Plants and Ancient Textiles, “Chemia Analityczna”, nr 51, 2006, s. 251-265.
  • Textile remains from the cemetery at Netta, site I, [w:] A. Bittner-Wróblewska, Netta. A Balt Cemetery in Northeastern Poland, “Monumenta Archaeologica Barbarica”, t. XII, Warszawa 2007, s. 150.
  • wsp. z M. Cybulską I T. Florczakiem, Analysis and Virtual Reconstruction of Archaeological Textiles (Analizy i wirtualna rekonstrukcja archeologicznych tkanin), [w:] Upholstery+. An interim conference organized by the ICOM-Poland Committee and the ICOM-Conservation Committee Leather Working Group and the Wood, Furniture and Lacquer Working Group in concert with the national Museum in Cracow, May 13-18, 2007, Kraków, s. 31-33, 118-119.
  • Textilien aus einem heidnischen Tempel des 11. Jahrhunderts in Wrocław, [w:] „Archäologische Textilfunde - Archaeological Textiles, NESAT IX - Nordeuropäisches Symposium für archäologische Textilien, Braunwald, 18.-20. Mai 2005“, red. A. Rast-Eicher, R. Windler, Ennenda 2007, s. 191-198.
  • Jak było na początku, czyli Adam Nahlik i badania tkanin wykopaliskowych, [w:] Od pradziejów po współczesność. Archeologiczne wędrówki. Studia dedykowane Pani Profesor Marii Magdalenie Blombergowej, „Acta Archaeologica Lodziensia”, nr 53, red. M. Głosek, J. Maik, Łódź 2007, s. 91-95.
  • Cloth Production, [w:] The Archaeology of Medieval Europe, vol. 1, Eight to Twelfth Centuries AD, red. J. Graham-Campbell, M. Valor, Acta Jutlandica LXXXIII:1, Humanities Series 79, Aarhus 2007, s. 217-220.
  • wsp. z M. Cybulską, Archaeological textiles - a need of new methods of analysis and reconstruction, “Fibres & Textiles in Eastern Europe”, vol. 15, nr 5-6 (64-65), 2007, s. 185-189.
  • Tkaniny z pomorskich cmentarzysk kultury wielbarskiej w świetle najnowszych badań, [w:] Nowe materiały i interpretacje. Stan dyskusji na temat kultury wielbarskiej, red. M. Fudziński, H. Paner, Gdańsk 2007, s. 97-108. ISBN 83-85824-22-2.
  • Textiles from a Late Fifth-Century Post-Meroitic Cemetery in Kassinger Bahri, “Gdańsk Archaeological Museum African Reports”, vol. 5, 2007, s. 97-102. ISSN 1731-6146
  • Włókiennictwo w miastach pomorskich w średniowieczu, [w:] Stan badań archeologicznych miast w Polsce, red. H. Paner, M. Fudziński, Z. Borcowski, Gdańsk 2009, s. 185-200.
  • Wyroby włókiennicze z grobu książęcego nr 1 w Leśnie, st. 1, [w:] Krzysztof Walenta, Leśno i mikroregion w okresie rzymskim, Chojnice 2009, s. 233-244.
  • The Influence of Hanseatic Trade on Textile Production in Medieval Poland, [w:] The Medieval Broadcloth. Changing Trends in Fashion, Manufacturing and Consumption, “Ancient Textiles Series”, t. 6, red. K. Vestergård Pedersen, M.-L. B. Nosch, Oxford-Oakville 2009, s. 109-120.
  • wsp. z Marią Cybulską i Tomaszem Florczakiem, Virtual reconstruction of archaeological textiles, [w:] North European Symposium for Archaeological Textiles X, “Ancient Textiles Series”, t. 5, red. E. Andersson Strand, M. Gleba, U. Mannering, Ch. Munkholt, M. Ringgaard, Oxford-Oakville 2010, s. 36-40.
  • wsp. z Tomaszem Kurasińskim i Witoldem Świętosławskim, The Use of Textiles in Arms and Armour in Medieval Poland, “Textile History”, vol. 41. nr 1, supplement, 2010, s. 7-16.
  • Kleidung und Kulturidentität in der Wielbark-Kultur - Untersuchungsperspektiven, „Fasciculi Archaeologiae Historicae“, fasc. XXIII: 2010, s. 25-30.
  • Odciski tkanin w glinie z osady kultury luboszyckiej w Jazowie, gmina Gubin, woj. lubuskie, [w:] G. Domański, Dorzecze dolnej Nysy Łużyckiej u schyłku starożytności (Das Stromgebiet der unteren Neiße am Ende des Altertums), Wrocław 2010, s. 254-255.
  • Tkaniny importowane z Imperium w kulturze wielbarskiej, [w:] Terra Barbarica. Studia ofiarowane Magdalenie Mączyńskiej w 65. rocznicę urodzin, „Monumenta Archaeologica Barbarica”, Series Gemina, t. II, Łódź-Warszawa 2010, s. 713-718.
  • Tkaniny, [w:] Ulice średniowiecznego Wrocławia, „Vratislavia Antiqua. Studia z dziejów Wrocławia”, t. 11, red. J. Piekalski, K. Wachowski, Wrocław 2101, s. 215-222, 362-363.
  • Zachodnioeuropejskie sukno w średniowiecznej Polsce, [w:] In tempore bellis et pacis. Ludzie, miejsca, przedmioty. Księga pamiątkowa dedykowana prof. dr hab. Janowi Szymczakowi w 65-lecie urodzin i 40-lecie pracy naukowo-dydaktycznej, red. T. Grabarczyk, A. Kowalska-Pietrzak, T. Nowak, Warszawa 2011, s. 607-616. Wyd. DiG, ISBN 978-83-7181-656-7.
  • Zaopatrzenie wojska i straży miejskiej w tekstylia przez Radę Starego Miasta Elbląga w początkach XV wieku, [w:] Non sensisitis gladios. Studia ofiarowane Marianowi Głoskowi w 70. rocznicę urodzin, red. O. Ławrynowicz, J. Maik, P. Nowakowski, Łódź 2011, s. 243-257.
  • Textile remains from the cemetery at Weklice, site 7, comm. Elbląg, voiv. Warmińsko-Mazurskie, [w:] M. Natuniewicz-Sekuła, J. Okulicz-Kozaryn, Weklice. A Cemetery of the Wielbark Culture on the Eastern Margin of Vistula Delta (Excavations 1984-2004), “Monumenta Archaeologica Barbarica”, t. XVII, Warszawa 2011,  s. 173-180.
  • Fabrics from the cemetery at Nowinka, [w:] B. Kontny, J. Okulicz-Kozaryn, M. Pietrzak, Nowinka, Site 1. The cemetary from the late Migration Period in the northern Poland, Gdańsk-Warszawa 2011, s. 132-139.
  • wsp. z: M. Cybulską, A. Kowalską-Pietrzak, S. Kuberskim, E. Orlińską-Mianowską, Piętnastowieczna preteksta z herbem Korzbok z Archikolegiaty Łęczyckiej w Tumie, [w:] 850 lat w służbie Bogu i ludziom. Archikolegiata Łęczycka w Tumie, Materiały z sesji naukowej w Łęczycy dnia 21 maja 2011 roku, Łęczyca-Tum 2011, red. M. Żemigała, s. 81-90, tabl. XXVIII-XXXII na s. 124-128, wyd. Towarzystwo Naukowe Płockie, Archikolegiacka Kapituła Łęczycka w Tumie, ISBN 978-03-60348-29-1.
  • Poland, [w:] Textiles and Textile Production in Europe: From Prehistory to AD 400, red. M. Gleba, U. Mannering, „Ancient Textiles Series”, t. 11, Oxford-Oakville 2012, s. 293-303.
  • Włókiennictwo kultury wielbarskiej, Łódź 2012, ss. 227.

Anna Rybarczyk

  • Fabrics in Medieval Dress in Pomerania, „Fasciculi Archaeologiae Historicae“, fasc. XXIII: 2010, s. 53-60.

Łukasz Antosik

  • Nowożytne tekstylia z trumny znalezionej w kolegiacie w Jarosławiu, „Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego”, t. XXXI, s. 129-133.
  • Odcisk tekstylny z fragmentu kafla znalezionego w Jarosławiu, „Rocznik Przemyski. Archeologia”, t. XLVI, z. 2, s. 131-134.
  • Nowożytne tekstylia ze studni kolegiaty p.w. Wszystkich Świętych w Jarosławiu, „Wschodni Rocznik Humanistyczny”, t. VII, s. 9-15.
  • Wyroby włókiennicze znalezione w Chojnicach, [w:] Ł. Trzciński, Badania archeologiczne prowadzone w Chojnicach przy ul. 31 stycznia 8, „Baszta”, nr 11, s. 123-125.

Aktualności

Galeria