Laboratoriu bio- i archeometrii PAN / Działalność


Charakterystyka działalności

Archeologia jako dyscyplina naukowa coraz szerzej otwiera się na badania interdyscyplinarne. Laboratorium Bio-i Archeometriii powstało z połączenia dotychczas istniejących specjalistycznych pracowni i zakładów IAiE PAN w celu lepszej koordynacji badań naukowych i promocji uzyskiwanych wyników.

Wchodzące w skład Laboratorium jednostki mają długą historię, sięgającą lat 50-tych XX wieku. W okresie powstania były pionierskimi ośrodkami badawczo-analitycznymi wspomagającymi prace archeologów. Obecnie Laboratorium jest przygotowane zarówno do wszechstronnego opracowania zabytków i innych informacji pozyskanych podczas badań wykopaliskowych, jak i prowadzenia badań archeologicznych, z wykorzystaniem metod prospekcji geofizycznej, archeologii lotniczej i tradycyjnych metod wykopaliskowych.

Pierwszym kierownikiem pracowni archeobotanicznej był prof. Konstanty Moldenhawer, który opracowywał szczątki z badań archeologicznych na Ostrowie Tumskim. Obecnie placówka prowadzi badania archeobotaniczne, archeomalakologiczne, archeozoologiczne i palinologiczne. Badania z tego zakresu prowadzone są również w ośrodku krakowskim.

Centralne Laboratorium Archeometryczne organizował od końca lat 50-tych profesor Tadeusz Dziekoński. Obecną siedzibę zajmuje od roku 1964. W jednostce prowadzone są badania składu chemicznego zabytków za pomocą metod fluorescencji rentgenowskiej z dyspersją energii (EDS), a także (XRF) i (AAS). Ponadto prowadzone są prace materiałoznawcze i metaloznawcze. W Laboratorium wykonywana jest też dokumentacja fotograficzna, rekonstrukcja naczyń ceramicznych i konserwacja zabytków.

Kolejnym obszarem działalności są prowadzone w Polsce i na całym świecie badania geofizyczne. Oficjalny początek działalności pracowni to rok 1974, jednak już w latach 60-tych prowadzono wraz z geofizykami i hydrologami, pierwsze prace eksperymentalne, których ukoronowaniem była ekspedycja do starożytnej Kartaginy, objęta opieką UNESCO. Pierwszym organizatorem pracowni został archeolog Jacek Przeniosło. Kontynuował  współpracę z krajowymi geofizykami J. Jagodzińskim i L. Muchą. Największymi sukcesami zespołu była konstrukcja własnego przyrządu do pomiarów elektrooprowych. Obecnie sekcja skupia światowej klasy specjalistów i wyposażona jest w aparaturę przystosowaną do szybkiej i nieinwazyjnej prospekcji terenu metodą magnetyczną i elektrooporową.

W ramach realizacji wybranych projektów Laboratorium współpracuje z:

  • Wydziałem Materiałoznawstwa Politechniki Warszawskiej
  • Instytutem Nauk Geologicznych - badania termoluminiscencji
  • Instytutem Muzeum Zoologii - badania DNA
  • Wydziałem Chemii KUL - nieinwazyjne badania zabytków

Wybrane projekty realizowane w Laboratorium przed zmianą nazwy:

  • Determinanty ekologiczne i etniczno-kulturowe wczesnośredniowiecznego garncarstwa: receptury i technologie wytwarzania ceramiki u Słowian Zachodnich (na przykładzie naczyń interregionalnego typu Menkendorf-Szczecin).
  • Opracowanie i weryfikacja metody datowania początków, rozwoju i natężenia hutnictwa ołowiu i kupelacji srebra, z wykorzystaniem metody pomiarów depozycji zniszczeń w torfowiskach obszarów kruszconośnych Polski Południowej.
  • Geofizyczne badania dużych konstrukcji neolitycznych na terenach lessowych. Casus Słonowice.
  • Archeologia niedestrukcyjna: prospekcja aerofoto graficzna i geofizyczna ukrytych zasobów dziedzictwa kulturowego.
  • Przemiany środowiska przyrodniczego miasta środkowoeuropejskiego od średniowiecza po czasy współczesne-paleoekologia miasta Poznania.
  • Badania multidyscyplinarne jako metoda odtwarzania przemian osadniczo-kulturowych. Zachodnia Wielkopolska w pradziejach i średniowieczu Sytiejsk. Gród pogranicza polsko-ruskiego w X-XIII w. Studium interdyscyplinarne.
  • Monety celtyckie na Północ od Karpat.
  • Pomorze w średniowieczu. Klasztor premonstratensów w Białobokach.
  • Weklice. Studia nad technologią wykonania ozdób z metali kolorowych i bursztynu z cm. Kultury wielbarskiej ze szczególnym uwzględnieniem wyż. Elbląskiej.
  • Biżuteria wczesnośredniowieczna  ze ST. Dziekanowice 22.
  • Indywidualne i grupowe cechy produkcji garncarskich na ziemiach polskich od poł. X do poł. XIII wieku.